استعاره چيز خطرناكي است. با استعاره نمي شود شوخي كرد. «عشق» از يك استعاره آفريده تواند شد.

□

«توما» در لحظه اي كه به دنبال عشق مي آمد، تمايل شديدي براي تنها ماندن احساس مي كرد. براي او نامطبوع بود كه در دل شب كنار آدم بيگانه اي بيدار شود، از بيداري صبحگاهي زوج ها نفرت داشت، ميل نداشت كسي صداي مسواك كردن دندانهايش را بشنود و از صفاي صبحانه دو نفره چيزي نمي فهميد. به همين سبب چقدر تعجب كرد وقتي كه بيدار شد، ديد «ترزا» دستش را محكم در دست دارد! به او نگاه كرد، به دشواري مي توانست بفهمد كه چه اتفاقي برايش افتاده است. ساعت هاي گذشته را به خاطر آورد و احساس كرد كه عطر خوشبختي ناشناخته اي را استنشاق مي كند.

□

توما، وفاداري ترزا را به خود يك اصل تغييرناپذير مي داند. اما چگونه مي توانست از حسادت ترزا به معشوقه هاي بسيار واقعي خود ايراد بگيرد؟

□

يكي از شبها ترزا در خواب شروع به ناليدن كرد. توما او را بيدار كرد. ترزا به محض اين كه چشم باز كرد با انزجار به توما گفت: از اينجا برو! از اينجا برو!... سپس روياي خود را براي توما چنين نقل كرد: آنها هر دو با «سابينا» در اتاق وسيعي بودند. در وسط اين اتاق – كه به صحنه تئاتر شباهت داست – تختخوابي قرار داشت. توما به او دستور داد تا در گوشه اتاق بماند و جلوي چشمان او، سابينا را نوازش مي كرد. ترزا نگاه مي كرد و از اين منظره، به گونه اي تحمل ناپذير، رنج مي كشيد و براي آن كه رنج نفساني خود را به مدد درد جسماني درمان كند، زير ناخن هايش سوزن فرو مي كرد. ترزا در حالي كه مشت ها را، گويي كه انگشتانش واقعاً صدمه ديده باشند مي فشرد، گفت: به طور وحشتناكي درد آور بود!

توما او را با مهرباني آرام كرد و ترزا- كه مدام مي لرزيد- به آرامي به خواب رفت.

فردا با فكر اين رويا، توما چيزي به خاطرش خطور كرد. كشو ميز خود را گشود و بسته نامه هاي سابينا را باز كرد. پس از يك لحظه، چشمش به اين قسمت افتاد: «دلم مي خواهد در كارگاه نقاشي ام، همچون روي صحنه تئاتر، تو را نوازش كنم. ديگران در اطراف ما خواهند بود ولي حق نزديك شدن به ما را نخواهند داشت، اما آنها نمي توانند چشم از ما برگيرند.»

بدتر از همه اين بود كه نامه تاريخ داشت و همين اواخر نوشته شده بود؛ يعني در  زماني كه ترزا از مدتي قبل از آن در خانه توما به سر مي برد.

توما او را سرزنش كرد:

- تو نامه هاي مرا خوانده اي!

ترزا بدون قصد انكار گفت:

- خوب! مرا از خانه بيرون كن.

اما توما او را از خانه بيرون نكرد. او را مي ديدكه چسبيده به ديوار كارگاه سابينا، سوزن به زير ناخن هاي خود فرو مي كند. انگشتانش را به دست گرفت، آنها را نوازش كرد، آنها را به لب برد و مثل اين كه اثر خون آنجا باقي مانده باشد، آنها را بوسيد.

اما از آن روز، به نظر مي رسيد كه همه چيز عليه اوست. روزي نمي گذشت كه ترزا چيز تازه اي درباره روابط پنهان او كشف نكند.

توما نخست همه چيز را منكر مي شد. اما وقتي كه دلايل ترزا غيرقابل انكار بود، مي كوشيد تا ثابت كند كه هيچ تضادي ميان اين روابط و عشقش نسبت به ترزا وجود ندارد. حرفهايش منطقي نبود، او گاهي بي وفايي خود را انكار و گاهي آن را توجيه مي كرد.

□

روياهاي ترزا مانند تم اصلي يك آهنگ يا مانند فيلم هاي سريال تلويزيوني تكرار مي شد. براي مثال رويايي كه اغلب بازمي گشت، روياي گربه هايي بود كه به صورت او مي پريدند و بر پوست او چنگ مي زدند. در مورد اين رويا مي توان براحتي توضيح داد: در ايالت بوهم، گربه به زبان عاميانه به معناي دختر قشنگ است. ترزا خود را مورد تهديد زنان احساس مي كرد، مورد تهديد همه زنان. همه زنان مي توانستند مورد توجه توما قرار بگيرند، و او از همه شان وحشت داشت.

□

آنكس كه استعداد دشوار همدردي (احساس مشترك) را دارا نيست، به سردي رفتار ترزا را محكوم مي كند، زيرا زندگي خصوصي ديگري محترم است و نبايد كشوهايي را كه محتوي نامه هاي خصوصي است باز كرد. اما چون همدردي سرنوشت محتوم (يا طالع بد) توما شده بود، به نظرش مي آمد كه خود او جلو كشو ميز زانو زده و قادر نيست چشمانش را از جمله هاي نگاشته شده به دست سابينا، بردارد. ترزا را كاملاً درك مي كرد، و نه فقط نمي توانست نسبت به او خشمگين شود، بلكه او را باز هم بيشتر دوست داشت.

□

اما ترزا بيش از پيش حركت هاي ناگهاني و بي تناسب از خود نشان مي داد. دو سال از كشف بي وفايي هاي توما مي گذشت و وضع روز به روز بدتر مي شد و راه حلي هم وجود نداشت.

آيا توما واقعاً نمي توانست به دوستي هاي عاشقانه اش با زنان ديگر خاتمه دهد؟ پاسخ منفي بود. اين كار، توما را از بين مي برد، زيرا او توانايي آن را نداشت كه اشتهايش را نسبت به زنان ديگر مهار كند. به علاوه چنين كاري به نظرش بيهوده مي رسيد. هيچكس به خوبي او نمي دانست كه ماجراهاي عاشقانه اش هيچ خطري براي ترزا ندارد. پس چرا بايد خود را از اين ماجراهاي مورد علاقه اش محروم سازد؟ اين كار در نظر او به اندازه صرف نظر كردن از يك مسابقه فوتبال، ابلهانه بود.

اما چگونه امكان داشت باز هم از لذت و خوشي سخن گفت؟ به مجرد اين كه براي پيوستن به يكي از معشوقه هايش مي رفت، آن معشوقه برايش بي تفاوت مي شد و توما سوگند مي خورد كه اين آخرين بار باشد. مدام چهره ترزا در برابر چشمانش بود و او مي بايست سريعا مست شود تا فكر او از سرش بيرون رود. از وقتي ترزا را مي شناخت، نمي توانست بدون كمك الكل با زنان ديگر نزديك شود! اما بوي الكل هم موجب مي شد ترزا به آساني پي به بي وفايي هاي او ببرد.

توما حسابي در دام افتاده بود: به مجرد اين كه به معشوقه هايش مي پيوست، ديگر نسبت به آنها تمايلي نداشت، اما اگر يك روز را هم بدون آنها مي گذراند، براي گرفتن وعده ملاقات تلفن مي كرد....

توما وضع خوشي نداشت: در چشم معشوقه هايش، مهر رسواكننده عشق ترزا را بر پيشاني داشت، و در چشم ترزا، داغ ماجراهاي عاشقانه اش بر سيماي او نقش بسته بود.

□

عشق ميان او و ترزا مسلماً زيبا، ولي به همان حد دشوار بود. مي بايست هميشه چيزي را پنهان ساخت، به روي خود نياورد، جور ديگري وانمود كرد، رفع و رجوع نمود، روحيه او را بالا برد، دلداري اش داد، دائماً به او ثابت كرد كه دوستش دارد، شكوه هاي ناشي از حسادت، رنجيدگي و روياهايش را تحمل نمود، خود را خطاكار دانست، خود را توجيه كرد و عذر خواست. اكنون ديگر جد و جهد و ملاحظه از ميان رفته و فقط زيبايي هاي خاطره انگيز آن به جاي مانده بود.

□

ترزا به خوبي مي داند كه لحظه پديدار شدن عشق به چنين صحنه اي شباهت دارد: زن در برابر صدايي كه روح هراسانش را به سوي خود مي خواند، سرسختي نمي كند. مرد دربرابر زني كه روحش متوجه صداي اوست، از مقاومت باز مي ايستد. توما در برابر دام عشق هرگز در امان نيست و ترزا بايد هر ساعت و هر دقيقه براي او نگران باشد.

اما او چه سلاحي مي تواند داشته باشد؟ تنها سلاحش وفاداري اوست. وفاداري اش كه از همان ابتدا، از نخستين روز، تقديم به توما شد. او مي دانست كه چيز ديگري براي دادن به او ندارد. عشق آنها معماري شگفت انگيز بي قرينه اي است كه فقط بر اعتماد مطلق به وفاداري ترزا استوار است، مانند قصر مجللي كه فقط روي يك ستون بنا شده باشد.

□

ترزا با خود مي گفت آشنايي آنها از آغاز مبتني بر يك اشتباه بوده است. كتاب «آناكارنينا» كه آن روز زير بغل داشت و به وسيله آن توما را فريب داده بود، يك كارت شناسايي ساختگي بيش نبود. آنها متقابلاً و به رغم دوست داشتن يكديگر، يك جهنم براي خود آفريده بودند. يكديگر را واقعاً دوست داشتند و بنابراين تقصير از خودشان، از رفتارشان يا احساسات خطاپذيرشان نبود، بلكه به روشني از عدم تجانس آنها ناشي مي شد، زيرا توما قوي و او ضعيف بود. او مانند كشورش بود كه لكنت مي گرفت، از نفس مي افتاد و توانايي سخن گفتن نداشت.

وقتي فرد قوي آنقدر ضعيف مي شود كه به فرد ضعيف بي حرمتي مي كند، فرد ضعيف بايد براستي خود را قوي بداند و او را ترك كند.

ترزا اين چيزها را با خود مي گفت. سپس در حالي كه صورتش را به سر پُر پشم كارنين مي فشرد، گفت:

- از دست من نبايد ناراحت باشي، ولي بايد يكبار ديگر خانه را عوض كنيم.

(بخش هايي پراكنده، اما به هم پيوسته، از رمان «بار هستي»، ميلان كوندرا)